Son dönemlerde jel bataryalarla ilgili şikayetlerin ve yorumların sayısı hızla artıyor. Bütçe kısıtlamaları nedeniyle hala birçok kişi tarafından tercih edilebilse de, uzmanlar artık jel bataryalar döneminin kapandığını belirtiyor. Peki, özellikle kış ayları yaklaşırken, güneş enerjisinden elektrik üretiminin azaldığı dönemlerde bu bataryalar neden söylenen performansları veremiyor ve insanlar problem yaşamaya başlıyor?
Eski Teknoloji ve Gerçekçi Olmayan Beklentiler
Jel bataryalar eski bir teknoloji olarak kabul edilmektedir ve içerisinde depolayabilecekleri enerji yoğunluğu bellidir. Bu ürünlerin fiyatları ciddi rakamlara ulaşabildiği için kullanıcılar doğal olarak yüksek beklenti içerisine girmektedir. Ancak uzun yıllar sıkıntısız çalışacak bir proje hedefleniyorsa, jel bataryalar doğru bir tercih değildir.
Kullanıcıların en büyük yanılgılarından biri, jel bataryaları araba bataryaları ile karşılaştırmaktır. Boyut ve voltaj (12V) benzerliği, araba akülerinde olduğu gibi bu bataryaların da 5 ila 8 yıl çalışacağı varsayımını doğurur. Ancak solar bataryalarda her gün doldurma-boşaltma (cycle) yapıldığı için bu kadar uzun ömür beklenemez.
Bu ürünlerin teknik föylerine (datasheet) bakıldığında, içerisinde hiç enerji bırakmayacak kadar kullanıldıklarında, cihazların en iyisinin bile 400 ila 500 döngü (cycle) yapabildiği görülmektedir. Bu döngü sayısı, yaklaşık bir yıla denk gelen bir aralıktır, yani üretici firmalar, bir yıl sonra cihazın eskisi gibi performans vermeyeceğini aslında teknik föyünde belirtmektedir. Ne yazık ki, kullanıcılar genellikle bu bilgileri dikkate almaz veya inanmak istemez. Bu durum, doğru hesaplama yapılmadan sistem kurulduğunda, ürünün garanti kapsamına girmemesi gibi sorunlara yol açar; zira üreticiler, teknik föydeki bilgilere uyulmadığı için haklı olarak garanti şartlarını uygulayabilirler.
Sistemin Üç Ayağı: Üretim, Kurulum ve Kullanım
Bir akü sisteminin ömrü ve performansı, sadece ürünün kalitesine bağlı değildir. Bu konu, üreticinin, uygulayıcı firmanın ve son kullanıcının birlikte çalışmasını gerektiren, bir sacın üç ayağı gibi düşünülmesi gereken komplike bir konudur. Yalnızca kötü üründen, kötü kurulumdan veya kötü kullanımdan dolayı problem yaşanmaz; herkesin birbiriyle uyumlu çalışması gerekir.
1. Üretim ve Kalite Süreçleri
Batarya üretilirken doğru metotlarla ve profesyonel bir bantla (düzgün proseslerle) üretilmesi gerekir. Piyasada adı sanı duyulmayan birçok batarya üreticisi mevcuttur. Hem çok kaliteli, hem çok ucuz hem de tüm işi gören bir ürün senaryosu jel bataryada maalesef işlemez.
2. Kurulum Hataları ve Ayar Eksiklikleri
Güneş enerjisi sistemi kurmak dışarıdan kolay gözükse de (kabloları bağla, inverteri bağla, çalışsın), temel sıkıntı, cihaz ayarlarının doğru yapılmamasıdır.
İnverterler, genellikle fabrika çıkış ayarı olarak bataryayı sonuna kadar kullanmaya yönelik ayarlanmış şekilde gelir. Bu ayar bataryayı öldürse de, inverter üreticisi açısından bakıldığında, eğer erken keserse kullanıcı kısa sürede elektriksiz kalacaktır. Kurulum yapan firmaların, bataryanın kaç voltla şarj olması ve deşarj olurken ne zaman durması gerektiği gibi kritik parametreleri ayarlaması gerekir. Ne yazık ki, birçok kurulum firması bu ayarları yapmadan sadece kabloları bağlayıp sistemi devreye almaktadır.
Ek olarak, doğru akım (DC) ile çalışılan bu sistemlerde koruma ekipmanı (sigorta) kullanmak hayati önem taşır; ancak genellikle daha pahalı olan doğru akım sigortaları yerine alternatif akım (AC) sigortaları tercih edilebiliyor. Akıllı inverterlerin menüsüne girildiğinde ayarlanması gereken 15-20 farklı parametre bulunabilir.
3. Kullanıcının Yanılgıları ve Aşırı Tüketim
Kullanıcının en büyük yanılgısı, akülü bir sistemden 220V enerji alırken, bunu şebeke elektriğiyle aynıymış gibi düşünmesidir. Bu, problemin de çıkış noktasıdır.
Bir sistem kurulurken tüm tüketim noktalarının (lamba, kamera, televizyon, mini buzdolabı vb.) kilovat saat (kW/h) olarak güç tüketimleri alt alta hesaplanmalıdır. Hesaplamaya dahil edilmeyen çamaşır makinesi, fırın veya sürekli çalışan bir kettle gibi yüksek güç çeken cihazları sisteme bağlamak, sistemi çökertici bir yaklaşım olur.
Sıfır bir batarya, evde hobi veya hor kullanım yapılırsa, 1 ayda veya 3 ayda çöpe dönüştürülebilir. Bu tür aşırı kullanımlar maalesef üretici tarafından garanti kapsamına alınmayabilir. Off-grid (şebekeden bağımsız) bir sistem kullanmak kolay değildir, detaylı hesaplama gerektirir ve bataryaların aşırı yorulmaması gerekir.
Çözüm: Lityum Bataryalara Geçiş ve Profesyonel Danışmanlık
Jel bataryalar, lityum bataryalara göre verimsiz ürünlerdir. Maddi sebeplerden tercih edilseler bile, acımasız gerçekler şudur ki, sıfır jel batarya bile bazen ikinci el gibi reaksiyon gösterebilir.
Mümkünse, jel bataryadan vazgeçmek ve bir an evvel lityum bataryaya dönmek en doğru çözümdür. Eğer mevcut jel sisteme yeni akü veya panel ekleme düşüncesi varsa, bu fikirden vazgeçilmelidir, çünkü yeni jel aküler eskilerin seviyesine hızla düşecektir.
Lityum bataryalar, verinin daha stabil olması ve anlık yüksek enerji çekiminde voltaj dalgalanmalarının daha az yaşanması açısından faydalıdır. Özellikle taşınabilir güç kaynakları (portable power stations) araştırılmalıdır; son yıllarda bu alanda 15-20 farklı marka piyasaya girmiştir.
En önemlisi, doğru kW/h güç kapasiteli ürünü ve kullanımınıza uygun güç çıkışı limitlerini belirlemeden satın alma kararı vermemek gerekir. Gözü kapalı araba sürmeye benzeyen bu süreçte, işin hesabına kitabına girmek ve bilen bir kişiden profesyonel danışmanlık hizmeti almak şiddetle tavsiye edilir.
Unutmayın, her üründe problem çıkabilir; önemli olan, satış sonrası hizmetlerde çözüm odaklı ve ilgili firmalarla çalışmaktır.
